Combinatiegroepen bij de kleuters

Combinatiegroepen bij de kleuters

Steeds vaker hoor je dat er combinatiegroepen worden gemaakt bij de kleuters. Veel mensen vragen zich af of dit wel goed is voor de ontwikkeling van de kinderen en of het leeftijdsverschil niet veel te groot wordt door te werken met heterogene groepen. Op de school waar ik werk, werken we juist bewust met heterogene kleutergroepen. In deze blog vertel ik je meer over onze beweegredenen.

De ontwikkeling van kleuters
Allereerst is het belangrijk om naar de ontwikkeling van kleuters te kijken. De ontwikkeling van een kleuter verloopt sprongsgewijs. Dit betekent dat het kind op het ene moment een ontwikkelingsvoorsprong kan hebben op een bepaald gebied en hij kan een paar maanden later, wat betreft zijn ontwikkeling, weer op hetzelfde niveau als leeftijdsgenootjes zitten of zelfs een ontwikkelingsachterstand doormaken.

Een kleuter ontwikkelt zich naar interesse. Wanneer het kind niet of nauwelijks interesse heeft voor cijfers betekent dat niet dat het niet kan tellen. Het kan betekenen dat het kind er nog niet aan toe is. Wanneer we juist kinderen van verschillende leeftijden en niveaus bij elkaar zetten, worden alle niveaus aangeboden in een groep. Een kind kan zo gemakkelijk aansluiten bij het niveau dat bij hem of haar past.

Zone van naaste ontwikkeling
Kinderen leren van en met elkaar. Ook wel genoemd de zone van naaste ontwikkeling. Dit begrip houdt een soort van imitatie in, waarin het kind samen met anderen een cultureel-maatschappelijke activiteit speelt, die het zelfstandig nog niet volledig aankan, maar wel als anderen daarbij helpen en moeilijkere onderdelen daarvan voor hun rekening nemen, aldus Vygotsky. Het is dus belangrijk dat kinderen elkaar helpen en daar vervolgens van leren en daarna zelf ook de leidende rol kunnen aannemen om zo weer een ander kind te helpen.

Kleuters zijn nieuwsgierig. Ze willen graag alles weten en meemaken. Zo zijn jonge kleuters vaak nieuwsgierig naar wat oudere kinderen al kunnen en willen dit dan zelf ook bereiken. In een heterogene kleutergroep is daar ook de ruimte voor. Wanneer een kleuter, die net op school is, het interessant vindt om met letters te werken, is daar de ruimte voor om samen met een groep 2 leerling zich daarin te verdiepen. Dit gebeurt dan veelal op een ander niveau, maar de ruimte is er. Ook oudere kleuters die nog achterlopen met een bepaalde ontwikkeling kunnen aansluiten bij de leerstof die een jongere kleuter krijgt op hetzelfde niveau.

Werken met maatjes
Door het werken met heterogene groepen krijgt de sociaal-emotionele ontwikkeling een impuls doordat de oudere kinderen de jongere kinderen helpen. In de klas werken wij met maatjes. De kinderen van groep 2 krijgen een maatje uit groep 0 of 1. We leren de kleuters dat wanneer er een probleem is (je krijgt je rits niet dicht, je weet niet waar bepaalde materialen liggen enz.) je eerst naar je maatje gaat. Vaak is dit voor de jongste kleuters ook makkelijker dan meteen hulp te vragen aan de leerkracht. De oudste kleuters leren om de jongste kleuters te helpen.

Verder houdt dit in dat je een keer jongste, middelste en oudste bent en dat verhoogt het gevoel van eigenwaarde. Zoals ik al eerder schreef, willen kleuters graag dingen zelf doen. Omdat de oudste kleuters de jongste kleuters helpen, leren de jongste kleuters meteen hoe iets moet of waar iets ligt. Ook verhoogt het de motivatie om het zelf te doen of te kunnen.

Veel voordelen
De taalontwikkeling van de kleuters wordt gestimuleerd omdat de kinderen zich op kunnen trekken aan kinderen die al verder zijn in de ontwikkeling van de mondelinge taal. Ook door het vormen van maatjes is er veel sprake van communicatie. Het vragen van hulp, uitleggen van welke hulp en het geven van hulp draagt bij aan de mondelinge taalontwikkeling van de kleuters.

Doordat kinderen hulp kunnen krijgen van medeklasgenootjes geeft het de leerkracht wat meer ruimte om extra aandacht te geven. Waar je eerst bij tien kleuters de rits zou moeten dichtmaken, hoeft dat nu niet omdat hun maatje ze daarbij kan helpen. Ook wanneer het maatje niet kan helpen, kunnen de kinderen eerst bij andere kinderen terecht. Ook in de klas geeft het de leerkracht meer tijd om bijvoorbeeld aandacht te besteden aan de kleine kring. De kleuters kunnen namelijk, als ze een probleem hebben, eerst bij hun maatje terecht. Vaak kunnen die de kinderen wel helpen.

Ook heeft het een voordeel voor de kinderen die in oktober, november of december instromen. Wanneer uit observaties (en/of testen) blijkt dat deze kinderen nog niet aan het ontwikkelingsniveau van groep 2 toe zijn, worden deze kinderen na groep 0 in groep 1 geplaatst. Hier worden ze nauwkeurig gevolgd en het onderwijsaanbod wordt afgestemd op hun niveau. Wanneer de kinderen een grote ontwikkelingssprong maken, is er de mogelijkheid om toch aan te sluiten bij het niveau van groep 2. Voor de kinderen is dit nauwelijks een overgang. Ze blijven in hetzelfde lokaal, met dezelfde kinderen bij dezelfde juf of meester.

Observatiesysteem
In een heterogene kleutergroep zijn veel niveaus. Wij werken op school met het observatiesysteem van KIJK!. Hierin wordt de ontwikkeling van kleuters weergegeven in leeftijd. Wanneer een kind 4 jaar en 2 maanden is wordt dat 4.2 genoemd. Het kan zijn dat het kind met de motorische ontwikkeling al als 4.4 wordt weergegeven. Dit houdt dan een ontwikkelingsvoorsprong in.

Door met heterogene kleutergroepen te werken, ben je minder gebonden aan de groepen. Wij verdelen de klas in 3 kleurgroepen: rood = 3.6-4.6, geel = 4.6-5.6 en blauw = 5.6-6.6. Dit kan betekenen dat er een kind van groep 1 met een ontwikkelingsvoorsprong bij een kind van groep 2 in de niveaugroep kan zitten. Hierdoor kan je gemakkelijk uitdaging of verbreding aanbieden of juist  extra begeleiding.

Hoe werken jullie in de kleutergroepen? Wat heeft jullie voorkeur en wat zijn jullie beweegredenen?

Foto Shutterstock

BewarenBewaren

BewarenBewarenBewarenBewarenBewarenBewaren

Auteur:

Chantal Veenhof werkt fulltime als juf in groep 0/1/2 in Bunschoten-Spakenburg. Ze heeft de PABO gedaan op de Marnix Academie in Utrecht. Ze volgt op dit moment een opleiding tot jonge kind specialist. Ze werkt ontwikkelingsgericht enheeft een passie voor het spelend en betekenisvol leren.

2 gedachtes over “Combinatiegroepen bij de kleuters

  1. Chantal zegt:

    Hoi Bianca!

    Wij werken niet met alleen maar combinatiegroepen. Groep 3, 4 en 8 zijn enkel. Dit heeft te maken met het aantal leerlingen.

    Allereerst stel je een hele goede vraag.
    De reden dat veel scholen met enkele groepen werken is omdat er dan minder uiteenlopende niveaus in de klas zitten. Wanneer je een groep 5/6 hebt en een kind uit groep 5 loopt achter en uit groep 6 loopt voor, is dat vanaf groep 3 moeilijk te organiseren als je werkt met methodes. Wij werken bij de kleuters zonder vaste methode en daarom hebben we veel ruimte om alles zelf in te delen. Daarentegen werk je met kleuters aan ontwikkelingsdoelen en met oudere kinderen aan leerdoelen. Dit houdt in dat je met kleuters een langere tijd aan hetzelfde doel werkt terwijl er vanaf groep 3 per les aan aparte doelen wordt gewerkt.

    Ik denk dat je het bespreekbaar kan maken op je school. Wellicht hebben zij andere beweegredenen. Als je nog meer wilt weten, mag je me ook mailen op chantal@drhbavinckschool.nl.

    Ik hoop dat ik je hiermee wat verder heb geholpen

    Bedankt voor je reactie!

  2. Bianca zegt:

    Wordt er bij jullie op school in de groepen 3 T/M 8 ook met heterogene groepen gewerkt? Alle beweegredenen zijn helder en duidelijk als voordeel beschreven (wat denk ik ook zo is), maar hoe komt het dan dat er nog steeds (zo) veel scholen vanaf groep 3 met homogene groepen werken?
    En… Kan ik dit item als ouder bespreekbaar maken op de basisschool van mijn kinderen? Want zij werken in groep 0/1/2 heterogeen en vanaf groep 3 homogeen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *